Auteur: Hans Donkers
De komende weken deel ik, Hans Donkers, een reeks artikelen over wat ik zie gebeuren in mijn trajecten rondom informele zorg. Wat werkt er nou echt? Waar schuurt het? En welke keuzes maken het verschil als je de samenwerking met mantelzorgers, vrijwilligers en naasten echt goed wilt regelen?
Ik zit wekelijks aan tafel bij bestuurders en zorgmanagers. De urgentie daar is overal voelbaar: de roosters zijn een uitdaging en de werkdruk voor teams is hoog. Ik zie dan ook steeds meer organisaties naar de Schijf van Vijf kijken als het hulpmiddel om die druk te verlichten. Logisch ook, want het is een hartstikke mooi model om de regie bij de cliënt te houden en de zorg duurzaam te organiseren.
In dit eerste artikel begin ik bij de basis die we vaak onderschatten: eerst verbinden, dan verdelen.
Geen invuloefening, maar samenwerken
Ik zie dat de Schijf van Vijf soms onbedoeld wordt ingezet als uitgangspunt om taken te verschuiven om de gaten in de bezetting te dichten. U de was, wij de medicatie. Op papier hartstikke efficiënt, maar in de realiteit is dat soms een beetje kort door de bocht.
Hiermee sla je namelijk de belangrijkste stap over. Want hoe kun je activiteiten en taken verdelen als je niet weet wie het sociale netwerk van de cliënt is en als je geen connectie met dat netwerk hebt? Je kunt wel een prachtig lijstje met activiteiten maken, maar als de verbinding met mensen om de cliënt heen ontbreekt, blijft dat lijstje leeg. Je kunt simpelweg geen verantwoordelijkheid vragen van iemand die zich nog steeds een ‘bezoeker’ voelt binnen jouw muren. De Schijf van Vijf is daarom ook geen invuloefening; het is een samenwerkingsmodel.
Trap even op de rem (en begin met communiceren)
In mijn trajecten roep ik dan ook altijd: stop even met die taakverdeling. Je kunt pas echt samenwerken als het fundament goed zit. En dat fundament? Dat is verbinding, en ontstaat pas zodra de communicatie echt stroomt. Niet als een extraatje voor als er tijd over is, maar als dé motor om de boel in beweging te krijgen.
Kijk bijvoorbeeld naar vrijwilligers. Zij haken vaak niet af omdat het werk te zwaar is, maar omdat ze zich niet betrokken voelen of niet goed geïnformeerd zijn. Vaak voelen ze de druk vanuit de zorgverlener, zonder te weten wat er eigenlijk écht speelt op de afdeling. En vaak komen ze maar op 1 moment in de week en op 1 plek in de organisatie. Als vrijwilligers zelf niet kunnen zien waar ze op eigen initiatief kunnen bijspringen, worden ze een passieve hulp in plaats van een actieve partner.
Ik hanteer daarom drie stappen die we in de haast vaak vergeten:
- Bereiken: Kennen naasten je organisatie eigenlijk wel? Weten ze wie je bent en hoe je werkt, of zien ze alleen een logo op de gevel? Als je niet structureel van je laat horen, besta je simpelweg niet voor ze.
- Betrekken (en waarderen): Voelen mensen zich echt gezien en gehoord? Krijgen ze de juiste info op het juiste moment? Goede communicatie zorgt dat naasten zich serieus genomen voelen als partner. Pas dan ontstaat de bereidheid om echt mee te doen.
- Verdelen: Pas als die basis van vertrouwen er is – door simpelweg continu met elkaar in gesprek te blijven – kun je het gaan hebben over wie wat doet.
Sla je die eerste twee stappen over? Dan wordt verdelen en zelfredzaamheid een uitdaging. Zonder communicatie als fundament blijft betrokkenheid namelijk vrijblijvend en fragiel. In de praktijk zie je dan dat het na een paar weken weer verwatert en iedereen terugvalt in zijn oude patroon.
Technologie als hulpmiddel, niet als doel
Net zoals de Schijf van Vijf een hulpmiddel is voor de zorg, zijn digitale middelen dat voor de Schijf van Vijf. Ik geloof enorm in de kracht van technologie, maar laten we eerlijk zijn: software is geen toverstaf die een gebrek aan visie of echt contact even voor je oplost.
Een tool als Connect2Care is er om de ruis uit de lijn te halen. Geen gedoe meer met appjes, eindeloze telefoontjes of langs elkaar heen praten, maar één herkenbare plek waar iedereen weet wat er speelt. Het doel is niet om werk af te schuiven, maar om de betrokkenheid simpel en overzichtelijk te organiseren. Hoe ga je de taken efficiënt verdelen over familie, vrienden én vrijwilligers, zonder dat je die informatie op drie verschillende plekken moet invoeren? Dát is waar digitale tools moeten ondersteunen. Zo krijgt de professional weer de ruimte voor de zorg die écht nodig is.
Gewoon doen
Ik begrijp natuurlijk dat dit allemaal makkelijker gezegd is dan gedaan, zeker wanneer de bezetting piept en kraakt. De waan van de dag trekt dan voortdurend aan je. Dat laat juist zien dat de relatie met het sociale netwerk een bittere noodzaak is om de zorg leuk en houdbaar te houden.
Maar dit vraagt om een bewuste keuze: durven we die controle echt te delen en naasten serieus mee te nemen als actieve partner? Dat is geen knop die je zomaar omzet, maar een andere manier van werken die we met elkaar moeten gaan vormgeven.
Mijn overtuiging blijft: de Schijf van Vijf werkt alleen als mensen zich verbonden voelen en als je een breed, aangehaakt, netwerk weet te creëren. Eerst de relatie, dan de taak. Dat vraagt even een pas op de plaats en een scherpe focus op je communicatie, maar het levert uiteindelijk een samenwerking op waar iedereen wat aan heeft en toekomstbestendig is.
In het volgende artikel duik ik in de wereld van de vrijwilligers. Waarom haken zij af bij een rommelige organisatie, maar blijven ze jarenlang trouw als de communicatie wél op orde is?
